Perks trong Overwatch 2: Cuộc đua mở khóa quyền năng giữa trận

Phút 10:42 của một trận đấu xếp hạng trên máy chủ Bắc Mỹ, Bastion đứng chựng lại giữa làn đạn của ba người đối phương. Không có hậu cần phía sau, không có lá chắn nào che, tuyệt nhiên không có đường lui. Rồi cỗ máy chiến đấu ấy tự vá lại chính mình, từng ô giáp một, trong khi thanh máu của đối phương tụt nhanh hơn tốc độ họ nạp kỹ năng. Bốn giây sau, Bastion vẫn đứng. Ba cái tên kia trở về phòng tập.

Tôi tua lại đoạn băng ấy bảy lần. Không phải vì pha xử lý cá nhân nào — người chơi ấy chỉ bấm đúng một phím — mà vì khoảnh khắc ngay trước đó, khi khung thông báo lóe lên: Major Perk vừa được mở khóa. Trận đấu không đổi chiều vì ai bắn giỏi hơn. Nó đổi chiều vì một quy tắc mới vừa bước vào sân.

Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng Overwatch 2 không còn là trò chơi của những kỹ năng cố định.

Bối cảnh: một lớp luật mới nằm trong trận đấu

Hệ thống Perks là lớp nâng cấp mở khóa ngay trong trận, khác hoàn toàn với cách Blizzard cân bằng game suốt mười năm qua. Trước đây, khi một kỹ năng bị xem là quá mạnh, nhà phát triển sửa trực tiếp: giảm sát thương, tăng thời gian hồi, hoặc xóa hẳn. Mọi người chơi trên toàn thế giới sống dưới cùng một bản vá. Công bằng nằm ở chỗ ai cũng chịu chung một luật.

Perks đảo ngược nguyên tắc đó. Trong mỗi trận, mỗi tướng có hai cấp độ nội bộ. Cấp một mở khóa một trong hai Minor Perk. Cấp hai mở khóa một trong hai Major Perk. Điểm kinh nghiệm đến từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, và hồi máu hay cứu đồng đội. Mỗi tướng có bộ Perk riêng, không dùng chung, và không phải chỉ số cộng thêm đơn thuần.

Điều khiến tôi chú ý hơn cả là cơ chế đổi tướng. Người chơi đổi sang tướng khác sẽ quay về cấp một. Nhưng nếu quay lại tướng cũ, tốc độ tích lũy Perk nhanh hơn lần đầu. Blizzard cũng tuyên bố các tướng mới sẽ có Perk bổ sung, và hệ thống được cập nhật mỗi hai mùa giải.

Với người làm nghề bình luận, đây là thay đổi ở tầng cấu trúc. Bóng đá nữ từng trải qua khoảnh khắc tương tự khi luật việt vị được viết lại — không nhằm làm một đội mạnh hơn, mà buộc toàn bộ cách chơi phải suy nghĩ lại.

Phần lõi: thời gian trở thành một loại tài nguyên

Sức mạnh của hệ thống Perks nằm ở chỗ nó chia trận đấu thành hai nửa có luật khác nhau. Nửa đầu là Overwatch quen thuộc: kỹ năng nền, phối hợp đội hình, kiểm soát địa hình. Nửa sau là một trò chơi khác, nơi những tướng có Perk mạnh đột ngột vượt trội và những tướng yếu ở Perk trở thành gánh nặng.

Cơ chế cấp độ trong trận biến thời gian thành một loại tài nguyên có thể đầu tư, và kẻ đầu tư sớm sẽ thu lãi bằng áp lực lên mục tiêu.

Cách phân bổ điểm kinh nghiệm cho thấy ý đồ thiết kế. Chơi mục tiêu, hạ gục, hỗ trợ hạ gục, hồi máu — tất cả đều đòi hỏi hiện diện trong giao tranh tổng. Không có phần thưởng nào dành cho việc đi lẻ, đẩy trụ một mình, hay quấy rối hậu tuyến. Về mặt thiết kế, Blizzard đang nói rằng giá trị của một người chơi được đo bằng mức độ đóng góp vào cuộc chơi tập thể.

Đó là một thông điệp đẹp trên giấy. Hệ quả chiến thuật của nó thì không đẹp với tất cả mọi người.

Những tướng sống bằng cách tách khỏi đội — Tracer, Genji, Sombra — dựa vào việc xuất hiện ở nơi đối phương không ngờ, gây sát thương rồi rút. Lối chơi ấy không sinh ra điểm kinh nghiệm nếu họ không có mặt đúng lúc đội đang tranh mục tiêu. Hệ thống mới âm thầm nâng giá của việc ở gần đồng đội, và hạ giá của những kỹ năng cá nhân thuần túy.

Tôi từng thấy điều tương tự trong bóng đá nữ. Khi các giải đấu chuyển sang phân tích dữ liệu quãng chạy và số lần chạm bóng trong vòng cấm, những tiền đạo rê bóng giỏi nhưng chơi rời rạc bắt đầu mất suất. Không ai ra luật cấm họ. Cấu trúc thống kê tự đẩy họ ra rìa.

Điểm đáng bàn thứ hai là các Perk hồi sinh quyền năng đã bị xóa. Bastion từng có khả năng tự sửa chữa, và nó bị gỡ khi Overwatch 2 ra mắt. Orisa từng có lá chắn, và cô mất nó trong cùng cuộc chuyển đổi ấy. Cả hai quyền năng ấy giờ quay lại, không phải ở dạng nền mà ở dạng phần thưởng mở khóa.

Những Perk hồi sinh biến bản vá cũ thành tài nguyên có thể khai thác lại, và các tướng được hưởng lợi sẽ có một giai đoạn ngắn mạnh bất thường trước khi bị cân bằng.

Với Orisa, chuyện này nghiêm trọng hơn về mặt vai trò. Cô được thiết kế lại thành tướng lao vào giao tranh, sống bằng giáp và tốc độ. Một lá chắn giữa bộ kỹ năng ấy thay đổi bản sắc của cô từ kẻ đột phá thành tường chắn nửa vời. Người chơi chuyên Orisa sẽ phải học lại chính nhân vật mình đã dành hàng nghìn giờ để hiểu.

Khoảng cách sức mạnh giữa Minor Perk và Major Perk chưa được công bố. Nếu Major Perk mạnh vượt trội, cấp hai trở thành điều kiện thắng thật sự của trận đấu, và mọi tính toán trước phút thứ mười gần như vô nghĩa.

Điểm thứ ba, và đây là chỗ ban huấn luyện chuyên nghiệp đang mất ngủ: cơ chế đổi tướng tạo ra khả năng tích trữ Perk. Một đội có thể chủ động đổi tướng để phá tiến độ Perk của đối phương, rồi quay lại đúng tướng cũ để tận hưởng tốc độ mở khóa nhanh hơn. Chiến thuật ấy chỉ tồn tại nếu ban tổ chức cho phép, nhưng nó cho thấy hệ thống mới không nằm ở việc chọn Perk nào. Nó là chuyện quản lý nhịp độ cả trận đấu.

Còn một khoảng trống chưa ai lấp: các giải đấu lớn sẽ chạy trên bản vá nào? Nếu Overwatch League và các sự kiện quốc tế khóa phiên bản trước khi Perks xuất hiện, toàn bộ câu chuyện này thuộc về đấu trường xếp hạng, không phải đấu trường chuyên nghiệp. Nếu họ dùng bản vá trực tiếp, các đội bước vào giải với lượng thời gian chuẩn bị khác nhau — và đội tập nhiều hơn có lợi thế lớn hơn bao giờ hết.

Trong mười một năm theo dõi các giải đấu nữ, tôi chưa từng thấy một thay đổi luật nào khiến khoảng cách chuẩn bị giữa các đội giãn ra nhanh đến vậy.

Ở góc nhìn đội hình, giá trị của người chơi đa năng sẽ tăng. Một tuyển thủ chơi tốt ba tướng trong cùng vai trò nắm trong tay nhiều phương án đổi tướng hơn một chuyên gia một tướng. Trong giai đoạn đầu, khi chưa ai biết Perk nào mạnh nhất, sự linh hoạt là bảo hiểm rẻ nhất.

Nhưng linh hoạt cũng có cái giá. Đổi tướng đồng nghĩa quay về cấp một. Nếu một đội đổi tướng sai thời điểm, họ mất luôn lợi thế Perk đã tích lũy — giống như thay tiền đạo ở phút 70 khi người vào sân chưa kịp làm nóng.

Với khán giả, hệ thống này thêm một lớp thông tin nữa phải theo dõi. Overwatch vốn nổi tiếng khó xem. Người bình luận như tôi giờ phải giải thích không chỉ ai đang đánh ai, mà ai đang ở cấp mấy và đã chọn Perk gì. Nếu giao diện hiển thị không đủ rõ, người xem phổ thông sẽ bị bỏ lại phía sau.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở cả đấu trường xếp hạng lẫn các sự kiện quốc tế, tôi cho rằng giao diện quan sát sẽ quyết định hệ thống này thành công hay thất bại về mặt khán giả, chứ không phải bảng cân bằng kỹ năng.

Góc nhìn ngược: cuộc đua bám trụ, không phải cuộc đua tốc độ

Phần lớn bình luận tôi đọc đều nói hệ thống Perks thưởng cho lối chơi tấn công. Tôi không chắc.

Bảng tracer cho thấy người chơi gây sát thương nhưng không dứt điểm sẽ không nhận điểm kinh nghiệm từ hạ gục. Người chơi sống sót, giữ vị trí, đứng trong vùng mục tiêu thì có. Hệ thống này không thưởng cho tấn công. Nó thưởng cho sự hiện diện.

Perks không tạo ra cuộc đua tốc độ, chúng tạo ra cuộc đua khả năng bám trụ giữa giao tranh mà không chết.

Có một điểm mù lớn hơn nằm ở phía Blizzard. Perks rất giống một chiến lược giữ người chơi. Càng nhiều lớp nâng cấp, càng nhiều mục tiêu để đuổi theo, càng nhiều lý do để chơi thêm một trận nữa. Câu hỏi về cân bằng chỉ là bề mặt. Câu hỏi thật nằm ở chỗ liệu lớp nâng cấp ấy có bị đẩy về phía tiền tệ hóa hay không. Nếu bất kỳ Perk nào trở thành nội dung phải mua, uy tín của đấu trường chuyên nghiệp sẽ đổ sông. Blizzard chưa nói gì về điều đó, và im lặng chưa bao giờ là câu trả lời an toàn.

Tai hại hơn, hệ thống mới đi kèm một vùng tối về dữ liệu. Không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ chọn, không có thống kê Perk nào được ưa chuộng nhất. Giới phân tích đang bàn luận bằng cảm giác. Lịch sử của mọi bản thiết kế lớn cho thấy giới chuyên nghiệp sẽ tìm ra vài tổ hợp Perk không ai lường trước, rồi mất vài tuần để phá vỡ nó.

Điều đó có nghĩa là trong hai tháng tới, bảng xếp hạng chuyên nghiệp sẽ nói dối. Đội thắng chưa chắc mạnh hơn. Họ chỉ tìm ra tổ hợp trước.

Kết: điều còn lại sau khi tiếng vỗ tay tắt

Trên khán đài, tôi học được cách lắng nghe tiếng vỗ tay của niềm tin. Ở esports, tôi tìm thấy nhịp tim của một thế hệ không cần sân cỏ nhưng vẫn cần cuộc chơi. Hệ thống Perks không phá vỡ Overwatch 2. Nó buộc Overwatch 2 phải thành thật hơn về việc mình là trò chơi của điều gì: kỹ năng đặt trong một cấu trúc, hay một cấu trúc đang nuốt dần lấy kỹ năng. Câu trả lời sẽ đến từ những trận đấu thật, do người chơi thật thực hiện, ở nơi không có ai ngồi chấm điểm từng phím bấm.